X
تبلیغات
رایتل
چهارشنبه 4 فروردین 1389

علم و زیبایی - نوشته: آیزاک آسیموف

علم و زیبایی

نویسنده: آیزاک آسیموف
مترجم: فرهاد ذکاوت
بازنویسی: سپهر رادمنش
 
این نوشتار پیش از این در شماره پاییزِ سال 1386 "فصلنامه فرهنگی-هنری جشن کتاب" منتشر شده بود که با اندکی پیرایش در واژه ها، اینجا می آورم. 





یکی از مشهورترین اشعار والت ویتمن این است: 

 

سخنان ستاره شناس آگاه را که شنید‌‌م،
د‌‌لایل و ارقام که د‌‌ر قالب ستون‌هایی د‌‌ر مقابلم صف کشید‌‌ند‌‌،
بعد‌‌ جد‌‌ول‌ها و نمود‌‌ارها را نشانم د‌‌اد‌‌ند‌‌ که باید‌‌ ضرب، تقسیم و تفریق می‌شد‌‌ند‌‌،
هنگاهی که نشسته بود‌‌م و به ستاره شناس گوش می‌د‌‌اد‌‌م که با شور و شوق سخنرانی می‌کرد‌‌،
چقد‌‌ر زود‌‌ و بی‌د‌‌لیل خسته و کسل شد‌‌م
برخاستم، بیرون زد‌‌م و از د‌‌یگران فاصله گرفتم
و د‌‌ر هوای مرطوب و پُررمز و راز شبانگاهی
گاه و بیگاه به سکوت کامل ستارگان د‌‌ر
آسمان نگریستم

 

گمان می‌کنم بسیاری با خواند‌‌ن این سطرها به خود‌‌ بگویند‌‌: "کاملا د‌‌رست است! علم با کاهش همه‌چیز به اعد‌‌اد‌‌ و جد‌‌ول‌ها و مقیاس‌ها، فقط زیبایی همه‌چیز را می‌ممکد‌‌! چرا وقتی می‌توانم بروم بیرون و به ستارگان نگاه کنم، باید‌‌ این‌همه مزخرفات را یاد‌‌ بگیرم؟"
این حرف‌ها د‌‌ید‌‌گاهی بسیار مناسب است، چرا که نه فقط د‌‌نبال کرد‌‌ن "اینهمه چیز د‌‌شوار" را د‌‌ر دانش، غیر ضروری، بلکه از نظر زیبایی‌شناختی نیز کاملا اشتباه نشان می‌د‌‌هد‌‌. د‌‌ر عوض پیشنهاد‌‌ می‌د‌‌هد‌‌ فقط نگاهی به آسمان شب بی ند‌‌ازید‌‌ و زیبایی زود‌‌گذری را حس کنید‌‌ و آن‌گاه تشریف ببرید‌‌ باشگاه شبانه!
مسئله اینجاست که "ویتمن" از سر دلخوشی و تفریح خود‌‌ حرف زد‌‌ه، ولی آخر شاعر بیچاره چیز بهتری نمی‌د‌‌انست.
من منکر زیبایی آسمان شب نیستم. خود‌‌م گاهی د‌‌ر یک د‌‌شت، ساعت‌ها به ستارگان نگاه می‌کنم و زیبایی‌شان شگفت‌زد‌‌ه‌ام می‌کند‌‌ (و جای نیش حشرات هم روی تنم می‌ماند‌‌ و چند‌‌ هفته طول می‌کشد‌‌ تا از بین برود.‌‌)

ولی آنچه می‌بینم، آن نقاط نسبتا د‌‌رخشانِ نور، همۀ زیبایی‌ای نیست که وجود‌‌ د‌‌ارد‌‌. آیا باید‌‌ با عشق به یک برگ خیره شوم و با اختیار خود‌‌ از جنگل غافل بمانم؟ آیا باید‌‌ از د‌‌ید‌‌ن جلوه‌نمایی خورشید‌‌ بر یک ریگ، د‌‌انش ساحل را ناد‌‌ید‌‌ه بگیرم؟

پنج‌شنبه 17 دی 1388

آیا حیات فقط در زمین وجود دارد؟

 
 


روزگاری بشر می پنداشت زمین مسطح است و دریاها در دور دست به آبشاری بزرگ می رسند. وقتی حدس زده شد که زمین گرد است، بعضی با کشتی، دل به دریا زدند تا راهی تجاری بسوی هند بگشایند، اما در عوض به سرزمینهای جدیدی رسیدند. مردمانش را "Indian" نام نهادند که هنوز به سرخپوستان امریکا هندی می گویند. مردم سرزمین تازه کشف شده که خود سابقه تمدنی چند هزار ساله داشتند، در برخورد با مردمان از دریا آمده و فناوری آنها، چیزی برای ارایه نداشتند، جز ثروتشان. پس اسپانیایی ها با 200 – 300 سواره بر اسب و سلاح آتشین، بر تمدن چند هزار ساله اینکا و هزاران سرباز آنها پیروز شدند. نه به خاطر دلاوری و فناوری، بلکه به دلیل آنکه اینکاها می پنداشتند این سواران بر اسب، با زین و یراق و اسلحه آتشین، خدایانند. پس جنگ با خدا را از پیش باختند و منهدم و منقرض شدند.
بر اساس فرضیه تکامل داروین، حیات در همه مکان های دارای زمینه مساعد آن، بوجود می آید و به جلو و به سمت تکامل میرود. روند تکامل با گذشت میلیونها سال و سعی و خطای فراوان، راه درست را می رود و در نهایت گونه یا گونه های هوشمند ایجاد می شوند. پس از آن، روند تکامل فناوری، بر اساس هوشِ گونۀ موجود و در حال زندگی می آغازد و رشد میکند. این رشد هم، با جلوتر رفتن و پیشرفت فناوری سرعت بیشتری می گیرد. از آغازش زندگی اجتماعی انسان تا ایجاد تمدن و قوانین اولیۀ مدنی چند هزار سال و از اختراع چاپ و ماشین بخار تا عصر الکترونیک، چند صد سال و از ساخت اولین رایانه تا ترانزیستور و ماهواره چند ده سال و نهایتا تا به امروز، عصر ارتباطات، که رشد و تحول شاید هفتگی شده باشد.

سه‌شنبه 6 آذر 1386

حساسیت خودرو به بستنی وانیلی

بخش پونتیاک شرکت خودروسازی‎ ‎جنرال‎ ‎موتورز شکایتی را از یک مشتری با این مضمون دریافت کرد‎:

این دومین باری است که برایتان می نویسم و برای این که بار قبل‎ ‎پاسخی نداده اید، گلایه ای ندارم ؛ ‏چراکه موضوع از نظر من نیز احمقانه‎ ‎است! به هر حال ، موضوع این است که طبق یک رسم قدیمی ، ‏خانواده ما عادت‎ ‎دارد هر شب پس از شام به عنوان دسر بستنی بخورد. سالهاست که ما پس از شام‎ ‎رای ‏گیری می کنیم و براساس اکثریت آرا، نوع بستنی انتخاب و خریداری می‎ ‎شود. این را هم باید بگویم که ‏من به تازگی یک خودروی شورولت پونتیاک خریده‎ ‎ام و با خرید این خودرو، رفت و آمدم به فروشگاه برای ‏تهیه بستنی دچار مشکل‎ ‎شده است‎.

لطفا دقت بفرمایید! هر دفعه که برای خرید بستنی وانیلی به مغازه می‎ ‎روم و به خودرو بازمی گردم ، ‏ماشین روشن نمی شود؛ اما هر بستنی دیگری که‎ ‎بخرم ، چنین مشکلی نخواهم داشت. خواهش می کنم ‏درک کنید که این مساله برای‏‎ ‎من بسیار جدی و دردسرآفرین است و من هرگز قصد شوخی با شما را ‏ندارم. می‎ ‎خواهم بپرسم چطور می شود پونتیاک من وقتی بستنی وانیلی می خرم ، روشن نمی‎ ‎شود؛ اما با ‏هر بستنی دیگری راحت استارت می خورد؟‎


مدیر شرکت به نامه دریافتی از این مشتری عجیب ، با شک و‎ ‎تردید برخورد کرد؛ اما از روی وظیفه و تعهد، ‏یک مهندس را مامور بررسی‎ ‎مساله کرد. مهندس جوان شرکت ، شب هنگام پس از شام با مشتری قرار ‏گذاشت. آن‎ ‎دو به اتفاق به بستنی فروشی رفتند. آن شب نوبت بستنی وانیلی بود. پس از‎ ‎خرید بستنی ، ‏همان طور که در نامه شرح داده شد، ماشین روشن نشد!مهندس جوان‎ ‎و جویای راه حل ، 3 شب پیاپی ‏دیگر نیز با صاحب خودرو وعده کرد. یک شب نوبت‎ ‎بستنی شکلاتی بود، ماشین روشن شد. شب بعد ‏بستنی توت فرنگی و خودرو براحتی‎ ‎استارت خورد. شب سوم دوباره نوبت بستنی وانیلی شد و باز ماشین ‏روشن نشد‎!

نماینده شرکت به جای این که به فکر یافتن دلیل حساسیت داشتن خودرو‎ ‎به بستنی وانیلی باشد، تلاش ‏کرد با موضوع منطقی و متفکرانه برخورد کند. او‎ ‎مشاهداتی را از لحظه ترک منزل مشتری تا خریدن ‏بستنی و بازگشت به ماشین و‎ ‎استارت زدن برای انواع بستنی ثبت کرد. این مشاهده و ثبت اتفاق ها و مدت‎ ‎زمان آنها، نکته جالبی را به او نشان داد: بستنی وانیلی پرطرفدار و پرفروش‎ ‎است و نزدیک در مغازه در ‏قفسه ها چیده می شود؛ اما دیگر بستنی ها داخل‎ ‎مغازه و دورتر از در قرار می گیرند. پس مدت زمان ‏خروج از خودرو تا خرید‎ ‎بستنی و برگشتن و استارت زدن برای بستنی وانیلی کمتر از دیگر بستنی هاست‎.

این‎ ‎مدت زمان مهندس را به تحلیل علمی موضوع راهنمایی کرد و دریافت پدیده ای‎ ‎به نام قفل ‏بخار ( vapor lock ) باعث بروز این مشکل می شود . روشن شدن خیلی‎ ‎زود خودرو پس از خاموش شدن ‏، به دلیل تراکم بخار در موتور و پیستون ها‎ ‎مساله اصلی شرکت پونتیاک و مشتری بود‎.

The Pontiac that was Allergic to Vanilla Ice Cream